Ana sayfa | Tedavi | MS’te İlaç Geliştirilmesi ve Klinik Çalışmaların Zorluklarıi

Dr. Sten Fredrikson, Nöroloji Bölümü, Huddinge Hastanesi S14186, Karolinska Enstitüsü, Huddinge, Stockholm, İsveç

Dr. Fredrikson MS’li kişilerin tedavisinde geniş deneyimi bulunan ve önde gelen bir nörologdur.  Kendisi yakın zamanda önde gelen nörologlarla MS’te klinik çalışmaların tasarlanması ve yorumlanması konusunda yapılan bir oturumu yönetti.

İlaç geliştirilme süreci

Dünya üzerindeki birçok ülkede farklı onaylama süreçleri olmakla birlikte, yeni tedavilerin onaylanmadan önce geliştirilmeleri 10-15 yıl almaktadır. Bu uzun süreç, özellikle kendi belli hastalıkları için neden bunun bu  kadar uzun sürdüğünü anlamada güçlük çeken, MS gibi kronik bir durumdaki kişiler için bir hayal kırıklığı kaynağıdır. Bu yazı, bu uzun gelişim sürecinin nedenlerini açıklamaktadır.

Yeni bir tedavi ajanının doğuşu, bu bileşiğin belli bir biyolojik işlevle etkileştiği varsayımıyla bir araştırma laboratuarında başlar. Bileşiğin özelliklerini bulmak, yapısını ve biyolojik etkinliğini tanımlamak için birçok deney yapılır.

Eğer ilaç bu aşamada ümit vaad ederse, bundan sonraki aşama etkinliğinin hayvanlarda denenmesidir.  Bu klinik öncesi çalışmalar olası zararlı yan etkiler, güvenilir doz ve verilme yolları için tahminler yapmamızı sağlar.  Bu deneylerin izlenmesi ve denek hayvanlarda ilacın etkisinin incelenmesi zaman alır.

Eğer bu çalışmaların sonucu yüz güldürürse, (insanlarda) klinik çalışmalar başlatılır. Klinik çalışmalar, aşağıda özetlenen 4 faz (aşama)da ilerler. Bunlar, araştırmacıların ilacın insanlarda herhangi bir zararlı yan etki ya da olumlu etkinin olmayışı konusunda erkenden haberdar olmasını sağlar. Sonuç olarak, devlet onayından önce, bu üç fazın herhangi birinde olası yeni ilaç reddedilebilir. Bu, herhangi bir zamanda MS gibi tek bir alanda neden çok tedavinin araştırıldığını açıklar. Faz-I klinik çalışmaya ulaşabilen ilaçlardan çok azı pazara verilebilecek kadar yaşar.

Faz I

Faz-I çalışmaları küçük dozları az sayıdaki (20-100) sağlıklı gönüllüye vererek ilacın insanlardaki potansiyel zararlarını ölçmeyi amaçlar (güvenlik değerlendirmeleri).  Günlük dozlar tedavi dozuna yaklaşılıncaya ya da zararlı (toksik) etkiler görülünceye dek yavaş yavaş artırılır.1 Bunun yanında, farmakokinetik ve farmakodinamik ölçümler yapılır.

Farmakokinetik çalışmalar ilacın vücuttaki hareketini inceler - ne kadarı vücüda giriyor, ne kadarı metabolize oluyor ve idrar-dışkı ile atılıyor. Farmakodinamik  çalışmalar ise çoklu dozların etkisini, ilacın dozuyla vücudun yanıtı arasındaki ilişkiyi ölçer.

1 Bootman JL, Townsend RJ, McGhan WF. In Principles of Pharmacoeconomics. Harvey Whitney Books Company, 1991, pp 9-10

Faz II

Faz-II çalışmalarda ilaç hedef hastalığı olan az sayıdaki kişiye verilir (150-400). İlacın olası tedavi edici değerinin daha net  gösterilebilmesi için karmaşık ya da eşlik eden tıbbi bozuklukları olan kişileri çalışma dışı  bırakan içerme ve dışlama ölçütleri burada özel bir öneme sahiptir.

Etkiyi (ya da etkinliği) net olarak göstermek için standart tıbbi tedavi ile plasebo arasında bir karşılaştırmanın yapılması zorunludur. Bu karşılaştırmalar aynı zamanda ilacın en uygun doz aralığını bulmak için de yapılır. (1)

1 Bootman JL, Townsend RJ, McGhan WF. In Principles of Pharmacoeconomics. Harvey Whitney Books Company, 1991, pp 9-10

Faz III

Bu çalışmalara çok sayıda hasta (600-3000) kanıtlanmış doz aralığı ve son dozaj formunda ilaçla (enjeksiyon, tablet gibi) katılarak Faz-II çalışmalarından elde edilen bilgi kesinleştirilir. İlginç olarak, ek hastalığı olan kişiler çalışmaya olası komplikasyonları veya ilaca nadir reaksiyonları araştırmak amacıyla bilerek sokulmuş olabilir.  Hastalığın değişik derecelerini içeren hastalar da ilacın etki kapsamını belirlemek ve farmakokinetik çalışmaların devamı için alınmış olabilir.1 Faz-III çalışmalar   tamamlandıktan sonra  farmasötik şirket ilacın pazarlanması için onay isteyebilir.

1 Bootman JL, Townsend RJ, McGhan WF. In Principles of Pharmacoeconomics. Harvey Whitney Books Company, 1991, pp 9-10

Faz IV

Faz-IV çalışmalar ilaç onaylandıktan ve halka (eczanede reçete ile ya da reçetesiz) sunulduktan sonra yapılır. Bu noktada, ilacın güvenli olduğu ve etkisi bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Bu çalışmaların amacı ilacın yararları, riskleri ve daha büyük bir kitlede en uygun kullanımı hakkında ek bilgi sağlamaktır.

Bu çalışmaların hala geçerli bilimsel amaçları vardır. Araştırmacılar klinik çalışma kapsamında saptanmayan olası nadir sorunlar için toplumu –yan etkiler için ciddi ve düzenli bir raporlama sistemiyle-izlerler. Araştırmacılar aynı zamanda hekim ve hastalardan elde edilen deneyimle yan etkileri en aza indirmeyi umarlar. 1

1 Bootman JL, Townsend RJ, McGhan WF. In Principles of Pharmacoeconomics. Harvey Whitney Books Company, 1991, pp 9-10

MS için ilaç geliştirmek

MS çok yavaş ve değişken ilerleyebildiği için bir klinik çalışma özürlüğük ya da alevlenme sıklığı ve/veya şiddeti üzerindeki herhangi bir etkiyi güvenilir olarak gösterebilmek için en az 3 yıl sürmelidir (son-noktalara bakınız). O halde, klinik öncesi ve faz-I klinik deneylerde olumlu sonuçlar gösterip umut veren yeni bir MS tedavisiyle klinik çalışmalar yapmak için en azından 6 yıl geçecektir. İdari işlemler ve bilimsel toplulukta sonuçların tartışılması için gerekli  zaman da eklendiğinde MS’te yeni bir tedavi için 10-15 yıllık bir zaman dönemi çok sürpriz değildir.

Bu sayfadaki bilginin en son güncellendiği/doğrulandığı tarih:

11/23/2001

Ana sayfa | Bağlantılar | Kayıt ve geri bildirim | Sözlükçe | Arama motoru ve site haritası | Yerel Bilgiler | Yardım| Bir arkadaşa söyleyin | Sorumluluk almama | Basın Bilgileri | Schering