Ana sayfa | Tanı | Nörolojik değerlendirme ölçeklerini anlamak

EDSS nedir?

EDSS’nin nasıl uygulandığını anlamak için bir kaç örneğe bakalım.

MS’in erken evrelerindeki hastaların EDSS dereceleri genellikle düşüktür. Örneğin, Müge erken dönem relapsing-remitting MS hastasıdır. EDSS derecesi 1.5 olup, hafif düzeyde özürlülüğü vardır. Vücudunda zaman zaman ortaya çıkan karıncalanma hissi, bacaklarında uyuşukluk ve hafif denge bozukluğu olsa da yürümesinde sınırlanma yoktur.

Öte yandan Mehmet 10 yıldır MS hastasıdır. Orta- ağır şiddette özürlülüğü olup EDSS derecesi 6.5 dir. Mehmet bastonla 20 metreden daha uzun mesafeyi  yürüyememekte, zamanının büyük bölümünü tekerlekli sandalyede geçirmektedir. Günlük yaşamını sürdürebilmek için yardıma gereksinim duymakta ve mesane sorunları ile aşırı yorgunluktan yakınmaktadır.

EDSS nedir? bölümünde ayrıntı bulabilirsiniz

EDSS’nin önemli özellikleri

MS belirtilerinin değişik özellikleri EDSS kullanımını güçleştirebilir. EDSS ölçeği doğrusal olmadığı için dereceleri karşılaştırırken dikkat gereklidir. Basamaklar arasındaki farklar aynı değildir. Örneğin altıncı basamaktaki belirtiler, üçüncü basamaktaki belirtilerin iki katı  şiddetli hali değildir.

EDSS derecelendirmesi doğrusal olmadığı için, her bir basamağın derecesinin saptanması için zaman harcamak gerekir. Bu durumu, bir MS hastasının belli bir EDSS derecesinde ortalama ne kadar süre kaldığı ve derecenin basamak basamak nasıl değiştiğini gösteren aşağıdaki grafikte görebilirsiniz.

Her derecede geçen zaman (yıl olarak)
EDSS derecesi

MS’li hastaların çoğunun belirtileri, tanı konduktan sonra yıllarca çok az değişiklik gösterir. Bu dönemde EDSS dereceleri bir kaç basamak değişebilir çünkü bu dönemde ölçek ufak değişikliklere hassastır. Bu durum erken dönemde hastalık aktivitesi konusunda yanlış kanıya varılmasına neden olabilir. Bunun sonucunda hastalar EDSS derecelerindeki ufak değişiklikleri  hızlı klinik ilerleme olarak yorumlayarak endişelenebilirler. Bu durum özellikle ilaçların etkinliğini araştıran çalışmalarda yanlış yorumlara yol açabilir. Eğer bir ilaç hastalığın ilerlemesini EDSS’nin çok hassas olduğu erken basamaklarda yavaşlatıyorsa, ölçeğin ileri basamaklarında olanlarla karşılaştırıldığında hastalığın ilerlemesini daha fazla yavaşlatıyor gibi yanlış bir izlenimine neden olabilir.

Farklı klinik çalışmaların sonuçları karşılaştırıldığında hastaların çalışma başlangıcındaki EDSS derecelerine dikkat etmek oldukça önemlidir. İki farklı çalışma grubundan birinin hastaları düşük EDSS derecesinde, diğerininkiler ise daha yüksek EDSS derecesinde ise ilacın etkinliği konusunda karşılaştırma yapmak güçtür.

İdeal olan, geniş hasta grubunda ilacın etkinliğini değerlendirebilmek için, çalışmaya alınan hastaların belli EDSS dereceleri aralığında olmasıdır.

EDSS nasıl güvenilir olur?

Bir ölçeğin güvenilirliği ne kadar nesnel ve standart olarak uygulandığına bağlıdır. Ölçek gerçekten ölçmesi gerekeni mi ölçmektedir:

Bu durumda, hastalık aktivitesini mi ölçmektedir?

Bu sorular nörolojik değerlendirme ölçekleri kullanırken farklılıklara neden olan çok önemli konuların altını çizmektedir. EDSS için yukarıdaki soruların yanıtı her zaman evet değildir. Aynı doktor tarafından yapılan derecelendirmedeki farklılıklar (değerlendiricinin kendi içindeki farklılık), ve farklı doktorların derecelendirmelerindeki farklılıklar ( farklı değerlendiriciler arasındaki farklılık) EDSS’nin tümüyle nesnel olmadığını, belirtilerin nörologlar tarafından yorumlanmasına bağlı olduğunu ortaya koymuştur. EDSS tam güvenilir olmadığına göre ilacın etkinliğine karar verebilmek için EDSS’nin erken basamaklarında 1.0 derecelik, ileri basamaklarında ise 0.5 derecelik değişiklikler dikkate alınmalıdır.

Bu değişikliklerin nasıl saptandığı konusunda daha ayrıntılı bilgilere bakın

Dil ve kültürel farklılıklar da ölçeğin kullanımında tutarsızlıklara neden olabilmektedir. Ölçeğin tutarlı ve karşılaştırılabilir kullanımı her sözcüğün değerlendiriciler tarafından aynı anlaşılmasına bağlıdır. Çeviriler sırasında oluşabilecek herhangi bir farklılık, özellikle uluslararası klinik çalışmalarda, değerlendirmeyi yapacak doktorlar belli bir eğitimden geçmedikçe, değişik ülkelerdeki hastaların sonuçlarının karşılaştırılmasını etkileyebilir.

Ve sonuç olarak...

MS’in, özellikle de relapsing-remitting MS’in seyrinin önceden kestirilememesi, hastalarını uzun dönem izleyen hekimler için sorun oluşturmaktadır. EDSS gibi nörolojik değerlendirme ölçeklerinin kullanımı, nörologlara hem günlük klinik uygulamalarda hem de klinik çalışmalarda, bu karmaşık hastalığın bilinen, anlaşılabilir ve evrensel olan bir sistemle kayıtlanabilmesine olanak sağlamaktadır.

EDSS, her ne kadar başlangıçtaki DSS’den çok daha iyi de olsa, daha  da gelişmesine gereksinim vardır. Ancak değerlendirmenin doğrusal olmadığı, tutarlığı ve güvenirliğinin düşük olduğu düşünülerek doğru uygulanırsa, EDSS gibi ölçekler MRG ile birlikte, nörologlara MS’in ilerlemesinin değerlendirilmesi konusunda yardımcı olurlar. 

KAYNAKLAR

Weinshenker BG, Rice GPA, Noseworthy JH, et al. The natural history of multiple sclerosis: a geographically based study. Brain 114:1057-1067, 1991

Goodkin DE et al. Inter- and intrarater scoring agreement using grades 1.0 to 3.5 of the Kurtzke Expanded Disability Status Scale (EDSS). Neurology 42:859-863, 1992

Noseworthy JH et al. Interrater variability with the Expanded Disability Status Scale (EDSS) and Functional Systems (FS) in a MS clinical trial. Neurology 40:971-975, 1990

Lechner-Scott J et al. Is it possible to achieve cross cultural European agreement in the assessment of neurological deficits? First experience in the European interferon beta-1b trial for secondary progressive MS. J Neuroimmunol suppl 1:42, 1995

Bu sayfadaki bilginin en son güncellendiği/doğrulandığı tarih:

11/21/2001

Ana sayfa | Bağlantılar | Kayıt ve geri bildirim | Sözlükçe | Arama motoru ve site haritası | Yerel Bilgiler | Yardım| Bir arkadaşa söyleyin | Sorumluluk almama | Basın Bilgileri | Schering